Nowoczesna Teoria Monetarna MMT – wstęp

Modern Monetary Theory (MMT) czyli Nowoczesna Teoria Monetarna (poprzednio występująca również pod nazwą Modern Money Theory – Nowoczesna Teoria Pieniądza) – to progresywna synteza osiągnięć ekonomii nurtu post-keynesizmu  (P-K). MMT skrystalizowała się w latach 1995-2000 (za „oficjalny” początek można przyjąć konferencję Modern Money zorganizowaną w 1996 r. przez W. Moslera) jako efekt kolaboracji pomiędzy różnymi osobowościami, których połączyła wspólna idea przywrócenia do nauki o ekonomii logiki realnego świata – przede wszystkim w zakresie zrozumienia pieniądza, finansów państwa i bilansów rachunków narodowych. Centralne postacie MMT to Warren Mosler, geniusz świata finansów (stąd pierwotna nazwa nurtu : Mosler Economics) oraz akademicy Randall L. Wray, i Stephanie Kelton  (University of Missouri-Kansas City US) oraz Bill Mitchell  (University of Newcastle, NSW, Australia).

people

Żeby nakreślić perspektywę: MMT to nurt tzw. backwater economics – czyli ekonomii heterodoksyjnej pozostającej w opozycji do syntezy neoklasycznej. Ta ostatnia praktycznie zmonopolizowała teoretyczne podstawy prowadzenia polityki gospodarczej. Synteza neoklasyczna jest próbą konsensusu – hybrydy – stworzonej poprzez zaadoptowanie do fundamentalizmu rynkowego pewnych, wybranych elementów teorii Keynesa. W efekcie zadeklarowano osiągnięcie stanu pełnej wiedzy o ekonomii – co znalazło wyraz np. w ogłoszeniu przez B.Bernanke ery Great Moderation – czyli rozwiązania problemów recesji cyklicznie trapiących gospodarkę kapitalistyczną (oficjalny początek tej ery to 2004 – 4 lata przed Globalnym Kryzysem Finansowym). Konsensus nie oznacza pełnej zgody: w głównym nurcie mamy ekonomię tzw. freshwater – czyli ortodoksyjnych neoliberałów (np. M.Friedman,  A.GreenspanR.Lucas jr, W.R.Easterly, J.Piñera, J.M.Buchanan, Gary Becker, R.Coase) oraz saltwater – czyli inaczej neokeynesistów (np. Krugman, Bernanke) (którzy jednak, zdaniem krytyków, m.in. ze strony P-K, raczej nie zasługują na miano następców czy spadkobierców oryginalnej myśli Keynesa). Można wymienić kilka podstawowych fundamentów, wspólnych dla ekonomistów fresh i saltwater :

  1. analiza zorientowana jest na „realną gospodarkę” poprzez usunięcie z jej obrazu pieniądza i sektora finansowego, czyli oparta na koncepcie „neutralności” pieniądza

  2. zakładane jest equilibrium – tzn. że mechanizmy rynkowe dążą samoczynnie do równowagi (lub wręcz są w tym stanie permanentnie); różnica tkwi tylko w tym, że neokeynesiści uważają, że powrót do równowagi można wspomóc przez interwencję państwa (głównie mając na myśli obniżanie realnych stóp%, co wynika z totemu neokeynesizmu – krzywej IS/LM), podczas gdy fundamentaliści wolnorynkowi z zasady odrzucają wszelkie interwencje (a przynajmniej wszystkie te, które nie są zorientowane na wspieranie neoliberalnego modelu podziału bogactwa).

  3. uczestnicy rynku kierują się racjonalnymi oczekiwaniami.

Właśnie tę wymienioną w pkt 2 różnicę zdań informacyjny mainstream wykorzystał jako podstawę do stworzenia teatru, na którego scenie rozgrywać się ma „wielka walka idei”. Faktycznie – często dyskusja (i animozje) pomiędzy przedstawicielami obu nurtów, freshwater vs salwater, jest zaciekła i może sprawiać wrażenie starcia całkowicie opozycyjnych poglądów. W rzeczywistości granice pomiędzy obydwoma nurtami są płynne – w wielu aspektach czasem trudno jest wskazać różnice pomiędzy akolitą rodem z Mont Pelerin – jądra ciemności, a pragmatycznym neoliberałem, czy pomiędzy monetarystą a neokeynesistą. Zamiast batalii realnie odmiennych wizji obserwujemy raczej coś na kształt reality show, który rozgrywa się na przestrzeni ograniczonej ramami syntezy neoklasycznej, gdzie przedmiotem debaty jest jedynie ograniczony wycinek całego spektrum nauki o ekonomii. Poza światłem sceny pozostaje m.in. marksizm, ekonomia socjalistyczna, ekologiczna, post-keynesizm, czy instytucjonalizm.

Słabość syntezy neoklasycznej obnażył Globalny Kryzys Finansowy – zjawisko, którego mainstreamowy konsensus nie potrafił ani przewidzieć, ani nawet wytłumaczyć post factum. Mimo to nadal wszelkie nurty kwestionujące status quo w obowiązującej uniwersalnie wykładni ekonomii, czy choćby podnoszące pytania o przyszłe perspektywy stabilnego rozwoju obecnego systemu czy o społeczne lub środowiskowe koszty kapitalizmu wolnorynkowego, albo podważające paradygmat konieczności wzrostu PKB, są traktowane jako ekstrawaganckie ekstrema.

Na tle całego spektrum ekonomii heterodoksyjnej MMT zajmuje pozycję umiarkowaną, politycznie neutralną, skupiając się na zbudowaniu logicznego opisu mechanizmów, którym podlega współczesna gospodarka kapitalistyczna i ich wykorzystaniu celem osiągnięcia modelu pełnego zatrudnienia przy stabilności cen. Filary MMT to:

  1. Bilanse Finansowe Sektorów (Sectoral Balances – autor: Wynne Goodley) – perspektywa makroekonomiczna;

  2. Hipoteza Niestabilności Finansowej (Financial Instabilty Hipothesis; autor Hyman Minsky);

  3. Koncept Funkcjonalnych Finansów (Functional Financeautor : Abba Lerner )

  4. Czartalizm (Chartalism) czyli nominalistyczna teoria pieniądza (lub inaczej teoria pieniądza państwowego) (autor: George F. Knapp)

  5. idea Gwarancji Zatrudnienia JG (Job Guarantee) i konceptu Zatrudniciela* Ostatniej Szansy (Employer of Last Resort) (oparta również na pracach Minsky’ego)

Punkty 1-2 (i w pewnym stopniu także 3) są wspólnym mianownikiem post-keynesistów; pkt 4 i 5 są charakterystyczne dla podejścia MMT.

Czy zatem MMT to tylko stare pomysły w nowym opakowaniu? W zasadzie tak. Rewolucja na poziomie idei dokonała się już dawno. Chodzi o to, że została zapomniana. A raczej zepchnięta w niepamięć przez neoliberalną kontr-rewolucję. Dlatego warto te pomysły odświeżyć żeby na ich bazie skonstruować logiczną, kompletną narrację, która w sposób przekonujący wykaże, że T.I.N.A.  to fałsz. Dlatego MMT stara się poszerzyć perspektywę i zbudować platformę łączącą różne sub-dyscypliny z zakresu ekonomii: historię myśli ekonomicznej, teorię monetarną, kwestie bezrobocia i ubóstwa, finanse i instytucje finansowe, teorie cykli, politykę fiskalną i monetarną – w większości z pozycji ekonomii heterodoksyjnej. W ciągu ~2 dekad MMT zbudowała logiczną interpretację zależności w ekonomii, która umożliwiła nie tylko zrozumienie zjawisk, ale także w wielu przypadkach opracowanie trafnych prognoz ekonomicznych dot. kluczowych wydarzeń na światowych rynkach np. bankructwo kraju pod reżimem sztywnego kursu (Rosja), skutki i nierealność założeń utrzymania nadwyżek budżetowych (USA za Clintona), kryzys zadłużenia w Eurozonie, brak wpływu QE na inflację i rozwój akcji kredytowej, czy utrzymywanie się niskich stóp % pomimo rosnących deficytów.

To tyle tytułem wstępu. W następnych wpisach postaram się kolejno przybliżyć istotę tej teoretycznej bazy MMT.

*) w treści bloga będę unikać słowa „pracodawca” ponieważ moim zdaniem jego obecna definicja prawna i stosowanie są błędne – patrz tu.

Reklamy

1 komentarz do “Nowoczesna Teoria Monetarna MMT – wstęp

  1. Pingback: Wyobrazić sobie niewyobrażalne cz. 3 – pecuniaolet

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s